<<Scroll down for English>>
Youssef Mahmoud (1999) verhuisde als student van Caïro naar Amsterdam en bouwde binnen enkele jaren een groot netwerk op, onder meer in het queer nachtleven.
“Mensen die me sinds mijn begindagen in Amsterdam kennen hebben me flink zien veranderen, maar mijn vrienden van thuis nog véél meer.”
Thuis, dat is Caïro voor Youssef Mahmoud. Die werd in 1999 in de Egyptische miljoenenstad geboren. Op diens negentiende verhuisde Youssef naar Amsterdam voor een studie politieke wetenschap. In 2025 behaalde Youssef diens mastertitel.
Terug naar Egypte? Die peinst er niet over. Na zeven jaar heeft Youssef een grote vriendenkring en nog groter netwerk in Amsterdam opgebouwd. Dit is de stad waarin die zichzelf ontdekte en ontpopte tot een vaste waarde in de lokale clubscene, én tot drag-artiest onder de naam JO.JOE. Hier ontdekte die bovendien dat die zich identificeert als non-binair.
Dat is allemaal organisch gegaan, zegt Youssef: “Het is niet zo dat ik hierheen kwam met een helder beeld van wie ik wilde zijn of wat ik wilde doen. Veel dingen zijn op mijn pad gekomen. En de ene mogelijkheid opende deuren voor de volgende.”
Toch zat de voorliefde voor de bühne er al jong in. “Dan stond ik weer met mijn nichtje in de woonkamer voor onze ouders op te treden. Ik deed als kind bovendien aan muziektheater. Dus optreden was altijd al een uitlaatklep. Maar ik had nooit verwacht dat ik ooit een eigen cabaretshow zou hebben.” Die zette Youssef op met drag-artiesten Púca (Michael O’Dea) en Eve Fatale (Eve Wientjens, een van de andere geportretteerden in deze serie). Elke drie maanden organiseert het trio Fatale Cabaret in Club Raum, een populaire queer club en culturele ruimte in de stad, waar Youssef werkt als Community Manager en Communications Assistant. Youssef is ook elders een bekend gezicht in het nachtleven: zo is die freelance door host bij Radion, een andere bekende club. Daarnaast is die actief als make-upartiest - skills die terugkomen in diens drag.
“Ik merk bij Nederlanders geregeld dat zij, als ik vertel dat ik uit Egypte kom, met medeleven reageren”
In drag-persona JO.JOE komen veel elementen samen: het is camp en cartoonesk, club kid en cunty. Dat cartooneske is geen toeval: Youssef laat zich inspireren door schurken uit tekenfilmseries. Stage name JO.JOE knipoogt naar Youssefs eigen naam, maar eveneens naar Mojo Jojo uit The Powerpuff Girls. Him, uit diezelfde reeks, was een nog belangrijkere inspiratiebron. “Dat was een van de weinige televisiepersonages waarbij nooit helemaal duidelijk werd welk gender hij had. Zelfs zijn stem wisselde van zwaarder en mannelijker naar hoger en vrouwelijker. Ik heb sowieso een zwak voor de slechterik in series. Niemand wordt zomaar de slechterik. Daar zit altijd een verhaal achter.”
JO.JOE’s signature look is groen, net als Mojo Jojo. “In mijn jeugd vond ik groen helemaal geen mooie kleur. Het was een toevalstreffer. Toen ik het voor het eerst uitprobeerde, voelde ik me heel sexy. Iets was anders dan bij de andere kleuren - ik weet niet precies wat. Misschien omdat groen mijn jukbeenderen en kaaklijn accentueert. Dat ik er niet uitzie als een typische drag queen, heeft onverwachte voordelen. Bij veel collega-artiesten is het een ander verhaal, maar zelf ben ik in drag nog nooit geweigerd door Uber-chauffeurs. Uit drag wél - bijvoorbeeld wanneer ik een jurk draag op een avondje uit. In drag krijg ik vaak de vraag of ik in de theaterwereld werk.”
Ketenen van schaamte
Youssef heeft diens draai in Amsterdam duidelijk gevonden. Lachend: “Ik kom alleen buiten de stad als ik daar een goeie reden voor heb. Een optreden of een verjaardag, bijvoorbeeld. Dat komt deels doordat in Nederland de treinen niet de hele nacht rijden. Als ik naar huis wil, wil ik naar huis. Daarnaast ben ik gewoon een stadsmens: in Caïro wonen meer dan tien miljoen mensen.”
Youssef heeft een hechte vriendengroep met Egyptische queers die die nog van daar kent - sommigen al bijna diens hele leven - en die nu in Nederland wonen. “Elke maand eten we samen. We zijn allemaal druk met eigen dingen, maar hoe weinig we elkaar soms ook zien, zij blijven van al mijn vrienden het meest dichtbij mij staan. De meesten kennen mijn ouders, en als er iets aan de hand is in mijn familie, begrijpen zij dat het beste. Mijn Egyptische vrienden en ik hebben onszelf allemaal moeten bevrijden van de ketenen van schaamte rond onze seksualiteit en genderidentiteit die ons in onze jeugd zijn omgehangen. Zeker degenen die een creatief vak beoefenen, werden daarin beperkt. Lange tijd dacht ik: wat ik doe, moet binnen de grenzen zijn van wat mijn ouders acceptabel vinden. Die gedachte heb ik moeten deprogrammeren.”
Youssefs Nederlandse vrienden ‘komen van een totaal verschillende achtergrond’. “Ze zijn er voor me, maar zullen de culturele en religieuze details nooit volledig snappen. Ik merk bij Nederlanders geregeld dat zij, als ik vertel dat ik uit Egypte kom, met medeleven reageren. Hun eerste vraag is dan: ‘Het was vast moeilijk om daar op te groeien?’ Vaak denken ze dat ik gevlucht ben. Voor twee van mijn vrienden geldt dat inderdaad, maar wij kunnen hier óók naartoe komen omdat we slim zijn en hard werken. Tegenwoordig heb ik steeds vaker wanneer ik nieuwe mensen ontmoet dat ze me kennen van optredens of mijn werk in nachtclubs. Dat is heel fijn: geassocieerd worden met mijn prestaties in plaats van mijn achtergrond.”
Gedwongen coming-out
Youssefs twee werelden kwamen in 2024 op onverwachte en ontstellende wijze samen. Al jaren heeft Youssef twee Instagram-accounts. Een van de twee was afgeschermd; alleen daarop deelde die foto’s en video’s in drag. Diens familie zou het, zo wist die, allesbehalve waarderen. Jaren ging dat goed - totdat een van Youssefs volgers, wie is onbekend, schermopnames naar diens ouders doorstuurde. “Ik had een geweldige dag toen alles explodeerde: ik had net een presentatie in de Oude Kerk gegeven rond mijn bachelorscriptie over transgenderzorg. Toen ik na afloop thuis uit de douche stapte, klaar om met vrienden de stad in te gaan, had ik tal van gemiste oproepen en berichtjes van mijn moeder. Ze stuurde me de video van mijn optreden door. ‘What the fuck is dit?’ appte ze.”
Het telefoongesprek liep stroef. “Ik voelde me murw geslagen, zij verbrak uit woede de verbinding. Twee weken hebben mijn ouders en ik niet gepraat. Toen was ik jarig. Mijn vader belde me, mijn moeder niet. Ik heb haar woedend opgebeld. ‘Het interesseert me niet hoe boos je bent, ik ben je kind en het is mijn verjaardag.’ Dat is de eerste keer ooit dat ik tegen haar geschreeuwd heb.”
“Ik had altijd geweten dat dit óóit zou gebeuren”, vervolgt die. “Alsnog voelde het als het einde van de wereld. Ik wist niet of ze me ooit nog wilden zien. Een week na mijn verjaardag wilden ze met me FaceTimen. Dat gesprek duurde anderhalf uur. Ze hadden een boel vragen. Over mijn seksualiteit, mijn drag, mijn genderidentiteit: in de video wordt mijn optreden aangekondigd en benoemd dat ik non-binair ben. Het was dus een driedubbele coming-out. Dat ik in de video een doorzichtige jurk, string en korset draag hielp niet.”
“Ik had altijd gedacht dat mijn vader mijn seksualiteit erger zou vinden dan mijn moeder, maar het bleek andersom”
Inmiddels is het contact hersteld. “Ik ben bij mijn familie geweest en mijn moeder hier. Bij haar bezoek had ze een hele lijst met dingen die ze wilde bespreken. Dat vond ik zwaar. Ook omdat zij hier in míjn omgeving is, waar ik niet gewend ben mezelf te filteren. Als ik naar Egypte ga, weet ik welke rol ik moet spelen. Hier hoeven we maar een bekende tegen te komen op straat of ik word uit die rol gehaald.”
“Ik had altijd gedacht dat mijn vader mijn seksualiteit erger zou vinden dan mijn moeder, maar het bleek andersom. Achteraf blijkt dat hij op mijn moeder heeft ingepraat: ‘Youssef woont in het buitenland, als die besluit diens telefoonnummer te veranderen spreken we die nooit meer.’ Voor mijn moeder was dit lastig omdat zij en ik in haar hoofd heel hecht waren. Dat er een heel ander leven is waar zij niks van wist, brak haar hart. Ze heeft moeten rouwen om het beeld dat ze van mij had.”
Wie de video’s met Youssefs ouders heeft gedeeld weet die nog steeds niet. “Maar ik heb alle mensen die ik niet vertrouw uit mijn volgerslijst gehaald. Dat geeft gemoedsrust. Mijn moeder denkt wel dat ik gestopt ben met drag. Kijk, ik ga nooit helemaal mezelf bij ze kunnen zijn. Maar ik heb geluk. Ik kom uit een bevoorrechte sociale klasse: ik ging naar een Engelstalige privéschool, werd omringd door hoog opgeleide mensen en religie is nooit tegen mij gebruikt. Dat is voor sommige vrienden héél anders. Mijn moeder snapt inmiddels dat ze niet op elke vraag antwoord wil. Laatst belde ze terwijl ik op een bruiloft was. Wat draagt de bruid, wilde ze weten. Ik antwoordde: ‘Er is geen bruid, er zijn twee bruidegommen.’ Toen was het even stil en zei ze droogjes: ‘Oh, dan heb ik verder geen vragen.’”
Vier weken na het interview treedt Youssef op met Fatale Cabaret in Club Raum. Aan het einde van de avond, tijdens het dankwoord aan de drag-artiesten en vrijwilligers, wijdt die een moment van aandacht aan de aanwezige ouders van de performers. “Voor jullie is dit misschien heel vanzelfsprekend”, zegt die terwijl diens stem hoorbaar breekt, “maar voor sommigen van ons is het dat niet. Wat jullie aanwezigheid hier voor ons betekent, is niet uit te leggen.”
