<<Scroll down for English>>
Ayla (1995) is regisseur en actrice. Haar Turks-Nederlandse afkomst speelt een belangrijke rol in haar werk, evenals haar seksualiteit.
“Ik heb me zo lang versplinterd gevoeld.”
Ayla Çekin Satijn laat het aan het eind van het interview bijna terloops vallen. “Als kind vroeg ik me af: ben ik nou Turks, zoals mijn vader? Of Nederlands, zoals mijn moeder? Hoe moet ik bidden? Hoe moet ik kerst vieren? Toen ik als tiener voor het eerst verliefd werd op een meisje, kwam daar nog een extra laag bovenop.”
Inmiddels is Ayla zowel privé als in haar werk open over haar seksualiteit en vormt haar biculturele achtergrond een grote inspiratiebron. Als actrice speelde ze in onder meer queer serie ANNE+, als regisseur maakte ze de korte films Beş (2021) en Yildiz (2024). In de bio op haar site omschrijft Ayla zichzelf meteen in de eerste zin als ‘biculturele queer actrice’. “Omdat ik merk dat mijn hele zijn een politiek statement is. Als vrouw, als biculturele vrouw, als queer vrouw. De verhalen die ik maak, maak ik vanuit dat perspectief. Alles slaat terug op deze aspecten van mij. Daarom wil ik ze claimen, mijn eigen verhaal in handen houden.” Iets verderop in het gesprek: “Dat die zin zo prominent in mijn bio betekent dat ik ruimte durf in te nemen.”
“Mijn familie snapt niet altijd waarom ik met deze thema’s bezig ben. Maar ik heb mijzelf opnieuw moeten positioneren, omdat ik mijn identiteit heb moeten bevragen en omdat er veel geïnternaliseerde homofobie in mij zat. Lange tijd twijfelde ik: het etiketje ‘lesbo’, wíl ik dat eigenlijk wel? Mijn moeder vraagt weleens: waarom maak je hier zoveel tamtam over in je werk? Maar in deze wereld word ik gedwongen me over dit soort zaken uit te spreken, ik kan daar niet stil in blijven.”
Zelf had ze in haar jeugd geen Turkse queer mensen in haar omgeving. “Ik dacht dat queer zijn iets wits was. Dat mijn Turkse identiteit niet samen kon gaan met mijn queer identiteit. Pas in Amsterdam zag ik écht hoeveel verschillende biculturele lhbtqia+’ers er zijn.”
Klagende Amsterdammers
Ayla woont hier nu zeven jaar. Ze groeide op in Maasmechelen, in Belgisch Limburg. Op haar zeventiende ging ze naar Nederland om in Utrecht de acteursopleiding aan de Hogeschool voor de Kunsten te volgen. “Na mijn afstuderen heb ik er nog een jaar gewoond. Erna dacht ik: nu heb ik Utrecht wel uitgespeeld, ik wil naar Amsterdam.”
“Ik denk dat veel Amsterdammers niet beseffen hoeveel hier is”
Dat was spannend, want als Belg kende ze geen mensen in de stad. “Mijn enige vrienden waren de mensen van mijn opleiding. Gelukkig kwam ik niet in mijn eentje hierheen, ik ging samenwonen met een van mijn beste vrienden. Inmiddels woon ik in een queer woongroep in Oost met twee vrouwen en één trans persoon. Het is er zo fijn en veilig, een fantastische plek. We hebben trots de Pride-vlag uithangen.”
“Ik ben zo blij dat ik in Amsterdam woon”, vervolgt ze. “Er is hier zóveel. Ik denk dat veel Amsterdammers dat niet beseffen. Om me heen hoor ik vaak mensen klagen over de stad. Maar als ik alleen al kijk naar de hoeveelheid safe spaces, of nog specifieker safe spaces voor lesbische vrouwen… in Brussel heb je dat niet, hoor. In veel steden zijn de meeste queer plekken voor homomannen.”
“Een ander voorbeeld: ik doe aan buikdansen. Daarbij krijg ik les van een vrouw die uit Libanon komt, Arabisch spreekt en daadwerkelijk de cultuur kent. In België had ik meestal les van witte vrouwen. In Amsterdam kom ik in ander vaarwater terecht. Ik word omringd door een grote groep MENA-vrouwen, uit het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Om me onderdeel te voelen van die community en daarin volledig mezelf te mogen zijn, vind ik heel bijzonder.”
Ze houdt eveneens van de drukte van de stad. “Ik vind het leuk om zoveel mensen bij elkaar te zien. Als ik om me heen kijk, kan ik daar echt van genieten. Net als van de gebouwen en de grachten trouwens.”
Ook de Amsterdamse directheid stelt ze op prijs. Voor een Vlaamse is ze tegenwoordig vrij rechtdoorzee, krijgt ze weleens te horen. “Ik weet wat ik wil en zeg waar het op staat. Als er iets in de lucht hangt, benoem ik dat. Terwijl het heel Vlaams is om alles in het ongewisse te laten. Daar hou ik niet van.”
Typecasting als Turks personage
Weten wat ze wil, dat zat er altijd al in. “Als vierjarige wilde ik eens naar de winkel. Mijn moeder gaf me vijftig cent en zei: ‘Ga maar een pak melk halen.’ Liet ze me alleen naar de buurtsuper lopen. Mijn tante ging achter me aan, die dacht: je bent gek dat je dat kind alleen laat. Ik ben dus aardig zelfstandig opgevoed. Op mijn veertiende kreeg ik de bankafschriften voor mijn neus geschoven toen ik uit school kwam. ‘Wat moet ik hiermee?’ vroeg ik. Mijn ouders zeiden: ‘Maak maar een mapje. Dit zijn jouw spullen, jij moet dat zelf gaan bijhouden.’”
Ook de droom om te acteren en regisseren was er al vroeg. “Ik zag mezelf altijd als maker, maar na mijn afstuderen ging mijn acteercarrière meteen hard, daar had ik veel geluk mee. Daardoor kreeg acteerwerk onwillekeurig voorrang. Na een tijdje liep ik tegen een muur op. Als actrice werd ik vaak voor stereotype personages gevraagd - voor de rol van Fatima met een hoofddoek. De rollen werden beperkt en clichématig. Alsof er maar één type Turkse vrouw is. Ik merkte dat ik aan het opbranden was. Dat had effect op hoe ik me opstelde. Ik nam een onverschillige houding aan. Zo van: het maakt me allemaal niet uit. Maar het maakt heel veel uit. Het privilege wat ik heb om als actrice een voorbeeldfunctie te zijn maakt uit, om een stem te geven aan een perspectief maakt uit.”
“Tegelijkertijd”, zegt ze, “laaide er een vuur in mij op. Ik werd er zo boos van. Ik dacht: ik ga gewoon zelf iets maken.”
Debuutfilm Beş gaat over een Turkse lesbische vrouw die terugkeert naar haar geboortedorp en vooral zelf veel vooroordelen blijkt te hebben. Dat herkent Ayla bij zichzelf, zegt ze. “Toen ik uitkwam voor mijn seksualiteit dacht ik: mijn Turkse familieleden zullen wel denken dat ik gay ben omdat ik zo vernederlandst ben.”
“Ik ben zo blij dat ik queer ben”
Het werken aan Beş hielp een deel van die vooroordelen te ontkrachten: “Het was geweldig om te zien hoeveel Turkse mensen er meewerkten aan een project over queer zijn. Vaak zijn het witte makers die queer verhalen over andere culturen vertellen. Dan zitten er geregeld elementen in die totaal niet overeenkomen met de realiteit. Bijvoorbeeld een Turkse vrouw die haar vrouwelijke partner aan tafel bij haar ouders een kus geeft. Dat doe je niet in de Turkse cultuur. Ik heb mijn getrouwde neven en nichten nog nooit zien kussen of zelfs maar hand in hand zien lopen. Meer mensen van kleur zouden verhalen moeten mogen vertellen. Daar moet een grote shift in plaatsvinden.”
“Dat is de reden waarom ik verhalen wil vertellen die niet alleen maar vanuit Turks perspectief óf Nederlandse perspectief worden verteld. Zodat je als kijker ziet dat gebruiken gemengd kunnen worden. Het lijkt me geweldig om een film te maken waarin mensen voor de iftar samenkomen om te eten terwijl er een kerstboom in de hoek staat. En dat dat gewoon naast elkaar kan bestaan.”
Coming-out: een westers concept
Die verhalen zijn óók nodig omdat er vaak vanuit westers perspectief naar uit de kast komen wordt gekeken. In interviews wordt geregeld gevraagd naar Ayla’s coming-out bij haar familie, maar de werkelijkheid is minder simpel. “Ik was veertien toen ik verliefd werd op mijn beste vriendin. We kregen een relatie, maar ik had absoluut geen behoefte om dat aan mijn ouders te vertellen. Mijn moeder is er op een gegeven moment achtergekomen en vroeg me ernaar. Maar als dit een jongen was geweest had ik mijn ouders er waarschijnlijk óók niet over verteld. Het zit niet in de Turkse cultuur dat je als tiener een partner mee naar huis neemt; zoiets doe je pas wanneer je van plan bent met iemand te trouwen. Ik ben bovendien ook na de relatie met mijn vriendin nog een tijdje zoekende gebleven - op mijn zeventiende had ik een vriendje.”
Met andere woorden: het is allemaal niet zo eenduidig. “Ik ben er goed van afgekomen in vergelijking met sommige andere biculturele lhbtqia+’ers, laat me het zo samenvatten. Sommige delen van mijn verhaal hou ik liever voor mezelf. Bovendien zijn we jaren verder. Ik vind het gek dat in interviews wordt gevraagd naar wat mijn ouders meer dan vijftien jaar geleden hierover zeiden of dachten.”
“Ik denk dat mijn ouders niet door hebben gehad dat mijn opvoeding intrinsiek bicultureel is geweest, met elementen uit hun beider culturen die terugkeren in normen en waarden, maar ook dingen als eten. Als kind wilde ik heel graag de communie te doen, net als mijn klasgenootjes. Dat kon niet en ik snapte niet waarom. Daar gaat Yildiz over - mijn hoofdpersonage in die film heeft dezelfde wens.”
Waar ze zich ooit nog afvroeg of haar seksualiteit te verenigen viel met haar biculturaliteit, zou ze het nu niet meer anders willen. “Ik ben zo blij dat ik queer ben. Vaak wordt mensen angst ingepraat wanneer ze uitkomen voor hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit: ‘Ga je het niet moeilijk krijgen?’. Voor alle momenten waarop het moeilijk is geweest, heb ik momenten van echte liefde teruggekregen. En van waarachtigheid. Ik heb mijn innerlijk kompas gevonden. Dat kan niemand mij afnemen.”
<<English interview>>
Ayla (1995) is a director and actress. Her Turkish-Dutch heritage plays an important role in her work, as does her sexuality.
“I have felt fragmented for so long.”
Ayla Çekin Satijn drops this almost casually at the end of the interview. “As a child, I wondered: am I Turkish, like my father? Or Dutch, like my mother? How should I pray? How should I celebrate Christmas? When I fell in love with a girl for the first time as a teenager, an extra layer was added to that.”
These days, Ayla is open about her sexuality both in her personal life and in her work, and her bicultural background serves as a major source of inspiration. As an actress, she has appeared in projects including the queer series ANNE+. As a director, she made the short films Beş (2021) and Yildiz (2024). In the bio on her website, Ayla describes herself right in the first sentence as a ‘bicultural queer actress’. “Because I notice that my entire being is a political statement. As a woman, as a bicultural woman, as a queer woman. The stories I make, I make from that perspective. Everything ties back to these aspects of me. That is why I want to claim them, to keep ownership of my own story.” A little further into the conversation: “Having that sentence so prominently in my bio means that I dare to take up space.”
“My family doesn't always understand why I am focused on these themes. But I had to reposition myself because I had to question my identity, and because I had a lot of internalized homophobia inside me. For a long time, I hesitated: the label ‘lesbian’, do I actually even want that? My mother sometimes asks: why do you make such a fuss about this in your work? But in this world, I am forced to speak out on these kinds of matters; I cannot remain silent.”
In her youth, she didn't have any Turkish queer people around her. “I thought being queer was a white thing. That my Turkish identity couldn't coexist with my queer identity. It wasn't until I came to Amsterdam that I truly saw how many different bicultural LGBTQIA+ people there are.”
Complaining Amsterdammers
Ayla has lived here for seven years now. She grew up in Maasmechelen, in Belgian Limburg. At seventeen, she went to the Netherlands to study acting at the Utrecht School of the Arts (HKU). “After graduating, I lived there for another year. After that, I thought: I've completed Utrecht now, I want to go to Amsterdam.”
“I think many Amsterdammers don't realize how much the city offers”
That was exciting because, as a Belgian, she didn't know anyone in the city. “My only friends were the people from my program. Fortunately, I didn't come here alone; I moved in with one of my best friends. Nowadays, I live in a queer housing cooperative in Amsterdam East with two women and one trans person. It is so nice and safe there, a fantastic place. We proudly have the Pride flag hanging out of our window.”
“I am so glad I live in Amsterdam,” she continues. “The city offers so much. I think many Amsterdammers don't realize that. Around me, I often hear people complaining about the city. But if I just look at the number of safe spaces, or more specifically, safe spaces for lesbian women… you don't have that in Brussels, you know. In many cities, most queer venues are for gay men.”
“Another example: I have taken up belly dancing. I take classes from a woman who comes from Lebanon, speaks Arabic, and actually knows the culture. In Belgium, I was usually taught by white women. In Amsterdam, I find myself in a completely different environment. I am surrounded by a large group of MENA women, from the Middle East and North Africa. To feel part of that community and to be allowed to be fully myself within it is very special to me.”
She also loves the bustle of the city. “I enjoy seeing so many people together. When I look around me, I can truly appreciate it. Just like the buildings and the canals.”
She also appreciates Amsterdam's directness. She has become quite straightforward for a Flemish person, she is sometimes told. “I know what I want and I say it like it is. If there is tension in the air, I address it. Whereas it is very Flemish to leave everything hanging in uncertainty. I don't like that.”
Typecasting as a Turkish Character
Knowing what she wants has always been in her nature. “When I was four years old, I wanted to go to the store. My mother gave me fifty cents and said: ‘Go get a carton of milk.’ She let me walk to the neighborhood supermarket all by myself. My aunt went after me, thinking: you're crazy to leave that child alone. So I was raised to be quite independent. At 14 years old, bank statements were pushed in front of me when I came home from school. ‘What am I supposed to do with this?’ I asked. My parents said: ‘Collect them. These are your things; you have to start keeping track of them yourself.’”
The dream of acting and directing was also present early on. “I always saw myself as a creator, but after graduating, my acting career took off immediately; I was very lucky. Because of that, acting work automatically took priority. After a while, I hit a wall. As an actress, I was often asked for stereotypical characters - for the role of Fatima with a hijab. The roles were limited and full of clichés. As if there is only one type of Turkish woman. I noticed I was burning out. That had an effect on my attitude. I adopted an indifferent posture. Like: I don't really care. But it matters a lot. The privilege I have to be a role model as an actress matters, giving a voice to a perspective matters.”
“At the same time,” she says, “a fire was ignited inside me. It made me so angry. I thought: I'll just make something myself.”
Her debut film Beş is about a Turkish lesbian woman who returns to her birthplace and turns out to have a lot of prejudices herself. Ayla recognizes that in herself, she says. “When I came out about my sexuality, I thought: my Turkish family members will probably think I'm gay because I've become so Dutchified.”
“I am so happy that I am queer”
Working on Beş helped deconstruct some of those prejudices: “It was wonderful to see how many Turkish people worked on a project about being queer. Often, it is white creators who tell queer stories about other cultures. When that happens, there are regularly elements included that completely contradict reality. For example, a Turkish woman giving her female partner a kiss at the dinner table with her parents. You don't do that in Turkish culture. I have never even seen my married cousins kiss or even walk hand in hand. More people of color should be allowed to tell stories. A major shift needs to happen there.”
“That is the reason why I want to tell stories that are not just told from a purely Turkish perspective or a purely Dutch perspective. So that you, as a viewer, see that customs can be blended. I think it would be amazing to make a film where people gather to eat for iftar while a Christmas tree stands in the corner. And that it can simply coexist.”
Coming out: a Western concept
These stories are also necessary because coming out is often viewed from a Western perspective. In interviews, people regularly ask about Ayla's coming out to her family, but reality is less simple. “I was 14 when I fell in love with my best friend. We started a relationship, but I had absolutely no desire to tell my parents about it. My mother eventually found out and asked me about it. But if this had been a boy, I probably wouldn't have told my parents either. It is not part of Turkish culture to bring a partner home as a teenager; you only do something like that when you intend to marry someone. I went on searching for a while after the relationship with my girlfriend, and at 17, I had a boyfriend.”
In other words: it is not all so clear-cut. “I got off easy compared to some other bicultural LGBTQIA+ people. Some parts of my story I prefer to keep to myself. Besides, we are years down that road. I find it strange that interviews ask about what my parents said or thought more than fifteen years ago.”
“I think my parents didn't realize that my upbringing was intrinsically bicultural, with elements from both of their cultures present in values and norms, but also in things like food. As a child, I really wanted to do my First Communion, just like my classmates. That wasn't possible, and I didn't understand why. That is what Yildiz is about - my main character in that film has the same wish.”
When she once wondered whether her sexuality could be reconciled with her biculturalism, she wouldn't want it any other way now. “I am so happy that I am queer. People are often fed fear when they come out about their sexual orientation or gender identity: ‘Aren't you going to have a hard time?’ For all the moments it has been difficult, I have experienced moments of true love in return - and of authenticity. I have found my inner compass. No one can take that away from me.”